دیوان عدالت اداری، به عنوان یک دادگاه اختصاصی در ساختار قوه قضائی جمهوری اسلامی ایران، وظیفه رسیدگی به شکایات مردم از دستگاههای اداری را بر عهده دارد . در حقیقت، دیوان عدالت در نقش حامی مردم و مدافع حقوق آنان، اقدامها، تصمیمها و مصوبه های مامورین و واحدهای دولتی را زیر نظر می گیرد، به همین علت گفتگویی با دکتر محمد حسن پیرزاده، مدیرکل حقوقی دیوان عدالت اداری انجام داده ایم که از نظرتان می گذرد.

فلسفه وجودی دیوان عدالت اداری چیست؟
در اصل ۱۷۳ قانون اساسی آمده است: «به منظور رسیدگی به شكایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مامورین یا واحدها یا آیین‌نامه‌های دولتی و احقاق حقوق آنها، دیوانی به نام دیوان عدالت اداری زیر نظر رئیس قوه قضائیه فعالیت می کند. می‌‌گردد.

به چه دلیل رسیدگی به این دعاوی در یک مرجع ویژه و دادگاه اختصاصی صورت می گیرد؟
به دو دلیل ،دلیل اول ،کم شدن حجم پرونده های در نوبت و به تبع آن تسریع در صدور حکم و تحقق عدالت است . در محاکم دادگستری، به دلیل تراکم کار و حجم زیاد پرونده ها و نیز تشریفات پیچیده دادرسی، امر دادرسی به کندی صورت می گیرد . بنابراین ، برای رسیدگی به این دعاوی محکمه ویژه ای دایر است .
دلیل دوم ، مساله تخصصی شدن قضاوت است . رسیدگی دقیق به اقدامات دستگاه اداری، علاوه بر دانش حقوق، آگاهیهای دیگری نیز لازم دارد و بدون آن، احکام صادره نمی تواند منصفانه و عادلانه باشد . در نتیجه، برای تحقق سریع و دقیق عدالت، بهتر است، به دعاوی اداری در محاکم اختصاصی رسیدگی شود . در جمهوری اسلامی ایران، با توجه به دلایل ذکر شده، دادگاهی ویژه به نام دیوان عدالت اداری مامور رسیدگی به این گونه دعاوی شده است .

صلاحیت و حدود اختیارات دیوان عدالت اداری چقدر است؟
صلاحیت و اختیارات دیوان شامل رسیدگی به شكایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی ؛ رسیدگی به اعتراضات و شكایات از آراء و تصمیمات قطعی دادگاه‌های اداری، هیات‌های بازرسی و كمیسیون‌هایی مانند كمیسیون‌های مالیاتی، شورای كارگاه، هیات حل اختلاف كارگر و كارفرما، كمیسیون موضوع ماده ۱۰۰ قانون شهرداری‌ها، كمیسیون موضوع ماده ۵۶ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و منابع طبیعی و اصلاحات بعدی آن منحصرا از حیث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها ؛ رسیدگی به شكایات قضات و مشمولین قانون استخدام كشوری می باشد.

مواردی که دیوان نمی‌تواند به آنها رسیدگی کند چیست؟
تصمیمات و آرای دادگاه‌ها و سایر مراجع قضایی دادگستری و نظامی ؛ دادگاه‌های انتظامی قضات دادگستری و شکایت از نیروهای مسلح در دیوان قابل طرح نیست.
دیوان چگونه به موضوع رسیدگی می‌کند؟
در صورتی كه تصمیمات و اقدامات موضوع شكایت، موجب تضییع حقوق اشخاص شده باشد، شعبه رسیدگی‌ كننده، حكم مقتضی مبنی بر نقض رأی یا لغو اثر از تصمیم و اقدام مورد شكایت یا الزام طرف شكایت به اعاده حقوق تضییع ‌شده صادر می‌کند. پس از صدور حكم بر اساس ماده فوق، مراجع طرف شكایت علاوه بر اجرای حكم، مكلف به رعایت مفاد آن در تصمیمات و اقدامات بعدی خود هستند.

میانگین زمان رسیدگی در دیوان عدالت اداری چقدر است؟

مدت زمان رسیدگی به هر پرونده در شعب بدوی در سال ۹۶ هشت ماه بود كه در سال۹۷ به شش ماه كاهش یافت و هم‌اكنون میانگین شش ماه را داریم. پیش‌بینی كردیم پرونده‌های بیش از هفت ماه در شعب بدوی معوقه محسوب شوند و رسیدگی می‌كنیم كه این‌گونه پرونده‌ها چرا طول كشیده است. زمان رسیدگی در شعب تجدیدنظر هم پنج ماه است.